सकाळी किती वाजता उठणे आरोग्यासाठी फायदेशीर? जाणून घ्या तज्ज्ञांचे मत!

महाराष्ट्र वाणी विशेष 

निरोगी आणि तंदुरुस्त राहण्यासाठी चांगली झोप जितकी महत्त्वाची आहे, तितकेच योग्य वेळी उठणेही गरजेचे मानले जाते. आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, दररोज किमान ७ ते ८ तासांची झोप शरीरासाठी आवश्यक असते. मात्र बदलती जीवनशैली, उशिरापर्यंत जागरण आणि स्क्रीनचा वाढलेला वापर यामुळे अनेकांची झोपेची वेळ बिघडली आहे.

पूर्वी घरातील ज्येष्ठ मंडळी “लवकर निजे, लवकर उठे” असा सल्ला देत असत. आज विज्ञान आणि आयुर्वेद दोन्हीही या सवयीचे महत्त्व अधोरेखित करत आहेत. कारण योग्य वेळी न झोपणे आणि उशिरा उठणे याचा शरीरावर आणि मानसिक आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो.

आयुर्वेदानुसार ‘ब्रह्म मुहूर्त’ का खास?

आयुर्वेदात सूर्योदयाच्या सुमारे दीड तास आधीचा काळ ‘ब्रह्म मुहूर्त’ म्हणून ओळखला जातो. साधारणपणे पहाटे ४ ते ५.३० ही वेळ यासाठी योग्य मानली जाते. या काळात वातावरण शांत आणि प्रसन्न असते. त्यामुळे मन एकाग्र राहते आणि शरीराला नैसर्गिक ऊर्जा मिळते.

तज्ज्ञांच्या मते, या वेळेत उठल्याने शरीरातील वात संतुलित राहण्यास मदत होते. ध्यान, योग, व्यायाम, अभ्यास किंवा सर्जनशील कामांसाठी ही वेळ अत्यंत लाभदायक समजली जाते.

विज्ञान काय सांगते?

आधुनिक विज्ञानानुसार, आपल्या शरीरात ‘सर्केडियन रिदम’ नावाचे जैविक घड्याळ कार्यरत असते. हे घड्याळ दिवस-रात्र आणि प्रकाश-अंधाराच्या चक्रानुसार शरीरातील विविध प्रक्रिया नियंत्रित करते.

सकाळी ६ ते ८ वाजण्याच्या दरम्यान शरीरातील कॉर्टिसोल हार्मोन सक्रिय होऊ लागते, ज्यामुळे शरीर जागृत आणि ऊर्जावान वाटते. याच वेळी सूर्यप्रकाश डोळ्यांपर्यंत पोहोचल्यावर झोप नियंत्रित करणारे मेलाटोनिन हार्मोन कमी होऊ लागते.

तज्ज्ञ सांगतात की, नियमित वेळेत झोपणे आणि सूर्योदयाच्या आसपास उठणे यामुळे दिवसभर ताजेतवाने वाटते, मानसिक ताण कमी होतो आणि कामाची कार्यक्षमता वाढते.

👉 आरोग्यपूर्ण जीवनासाठी चांगली झोप आणि योग्य वेळी उठणे हीच खरी गुरुकिल्ली आहे!