‘कालचे विरोधक आज समर्थक!’ नेत्यांच्या राजकारणात कार्यकर्त्यांचीच फरफट

गंगापूर दि २१ :- राजकारणात कायमस्वरूपी मित्र किंवा शत्रू नसतात, असे नेहमीच म्हटले जाते. बदलती राजकीय परिस्थिती, पक्षीय समीकरणे आणि सत्तेची गणिते यांनुसार नेत्यांच्या भूमिका बदलत असल्याचे अनेकदा दिसून येते. कालपर्यंत एकमेकांवर जोरदार टीका करणारे नेतेही राजकीय गरजेनुसार एकत्र येतात. मात्र, या सगळ्या घडामोडींमध्ये नेत्यांच्या भूमिकांवर विश्वास ठेवून परस्परांशी संघर्ष करणाऱ्या कार्यकर्त्यांनी नेमका कोणता धडा घ्यायचा, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.

गंगापूरचे आमदार प्रशांत बंब आणि मराठवाडा पदवीधर मतदारसंघाचे आमदार सतीश चव्हाण यांच्या संदर्भातील भूमिकांमुळे सध्या या चर्चेला वेग आला आहे. काही दिवसांपूर्वी प्रशांत बंब यांनी सतीश चव्हाण यांच्या कार्यक्षमतेवर आणि पदवीधर मतदारसंघातील प्रतिनिधित्वावर प्रश्न उपस्थित केले होते. मात्र, आता तेच बंब आगामी निवडणुकीत सतीश चव्हाण यांना राज्यात सर्वाधिक मताधिक्य मिळण्याचा विश्वास व्यक्त करत असल्याचे समोर आले आहे.

एका बाजूला पूर्वीची टीका आणि दुसऱ्या बाजूला आताचा विजयाचा विश्वास, यामुळे राजकीय वर्तुळात चर्चांना उधाण आले आहे. या बदलत्या भूमिकांमागील राजकीय गणित काहीही असो, सामान्य कार्यकर्त्यांनी मात्र यातून काय शिकावे, हा मुद्दा महत्त्वाचा ठरतो.

नेत्यांची भूमिका बदलते, मग कार्यकर्त्यांनीच वैर का जपायचे?

राजकीय पक्षांमधील संबंध आणि नेत्यांची भूमिका ही परिस्थितीनुसार बदलत असते. आज एकमेकांवर आरोप करणारे नेते उद्या एकाच व्यासपीठावर दिसू शकतात. कालचे राजकीय विरोधक एकत्र येतात, तर आजचे सहकारी उद्या प्रतिस्पर्धी बनतात. राजकारणातील ही समीकरणे नवीन नाहीत.

मात्र, या बदलांचा सर्वाधिक परिणाम अनेकदा कार्यकर्त्यांवर होतो. एखाद्या नेत्याच्या विधानानंतर समर्थक सोशल मीडियावर एकमेकांवर टीका करतात, आरोप-प्रत्यारोप करतात आणि काही वेळा वैयक्तिक पातळीवरही संघर्ष करतात. त्यानंतर नेत्यांमध्ये जवळीक निर्माण झाली, तर या कार्यकर्त्यांनी आपल्या पूर्वीच्या भूमिकांचे काय करायचे?

नेत्यांच्या बदलत्या राजकीय भूमिकांनुसार कार्यकर्त्यांनीही आपली मते बदलायची का, की प्रत्येक विधानाकडे विवेकबुद्धीने पाहायचे, असा प्रश्न यानिमित्ताने चर्चेत आला आहे.

राजकारण नेत्यांचे, पण संघर्ष कार्यकर्त्यांचा!

राजकीय परिस्थिती बदलल्यानंतर नेत्यांना नव्या समीकरणांशी जुळवून घेण्याची संधी मिळते. मात्र, त्यांच्या समर्थनार्थ परस्परांशी वाद घालणाऱ्या कार्यकर्त्यांमध्ये निर्माण झालेला दुरावा सहज मिटेलच असे नाही. राजकीय मतभेदांचे रूपांतर वैयक्तिक संघर्षात झाल्यास मैत्री, कौटुंबिक संबंध आणि सामाजिक सलोख्यावरही त्याचा परिणाम होऊ शकतो.

नेत्यांसाठी राजकारण ही रणनीतीचा भाग असू शकते; परंतु अनेक कार्यकर्ते त्याकडे भावनिक निष्ठेच्या दृष्टीने पाहतात. त्यामुळे नेत्यांचे प्रत्येक विधान अंतिम सत्य मानण्याऐवजी त्यांच्या कृती, निर्णय, कामगिरी आणि जनहितासाठी केलेल्या प्रयत्नांचे स्वतंत्रपणे मूल्यमापन करणे आवश्यक आहे.

लोकशाहीमध्ये कोणत्याही नेत्याला समर्थन देणे किंवा त्याच्या भूमिकेला विरोध करणे हा प्रत्येकाचा अधिकार आहे. मात्र, राजकीय मतभेदांमुळे परस्परांतील संबंध बिघडवणे कितपत योग्य आहे, याचा विचार कार्यकर्त्यांनी करायला हवा. पक्षनिष्ठा महत्त्वाची असली, तरी वैचारिक स्वातंत्र्य आणि सामाजिक सलोखा यांनाही तितकेच महत्त्व आहे.

नेत्यांच्या विधानांपेक्षा विवेकाला महत्त्व द्यायला हवे!

राजकारणात समीकरणे बदलत असतात, भूमिका बदलत असतात आणि त्यानुसार वक्तव्यांचाही सूर बदलू शकतो. अशा वेळी कार्यकर्त्यांनी भावनेच्या भरात प्रतिक्रिया देण्याऐवजी परिस्थिती समजून घेणे आवश्यक आहे. कोणत्याही नेत्याला प्रश्न विचारणे म्हणजे पक्षविरोध नव्हे, तसेच दुसऱ्या पक्षाच्या समर्थकाशी मतभेद असणे म्हणजे त्याच्याशी वैयक्तिक शत्रुत्व असणेही नव्हे.

राजकीय पक्ष आणि नेते बदलत्या परिस्थितीनुसार निर्णय घेत असताना सामान्य कार्यकर्त्यांनी मात्र आपली विवेकबुद्धी गहाण ठेवू नये. लोकशाहीत मतभेद असणे स्वाभाविक आहे; पण ते वैयक्तिक वैरात बदलू नयेत, हीच खरी राजकीय परिपक्वता आहे.

शेवटी प्रश्न कार्यकर्त्यांसाठीच!

प्रशांत बंब आणि सतीश चव्हाण यांच्या संदर्भातील बदलत्या भूमिकांची चर्चा हा केवळ एका राजकीय प्रसंगापुरता मर्यादित विषय नाही. त्यातून राजकारणातील व्यापक वास्तव आणि कार्यकर्त्यांच्या भूमिकेचा विचार करण्याची संधी मिळते.

नेते आपल्या राजकीय गरजेनुसार एकत्र येऊ शकतात, मतभेद बाजूला ठेवू शकतात आणि नव्या समीकरणांची मांडणी करू शकतात. मग त्यांच्या राजकीय संघर्षासाठी कार्यकर्त्यांनी आपापसांतील कटुता किती काळ जपायची?

राजकारणात नेत्यांची समीकरणे बदलत राहतील; पण कार्यकर्त्यांनी आपली मैत्री, सामाजिक सलोखा आणि विवेकबुद्धी गमावावी का? हाच या बदलत्या राजकारणातून समोर येणारा सर्वांत महत्त्वाचा प्रश्न आहे.

महाराष्ट्र वाणी | सत्यासाठी निर्भीड, जनतेसाठी समर्पित