महिलांच्या अर्ध्या तिकिटासाठी NCMC कार्डाची सक्ती कशाला? ग्रामीण आणि वृद्ध महिलांची फरफट; कडुबा बोरसे गुरुजींचा सवाल

जालना दि २५ :- महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाच्या (एसटी) बसमधून प्रवास करणाऱ्या महिलांना तिकिटात ५० टक्के सवलत देण्याचा राज्य सरकारचा निर्णय महिलांसाठी दिलासादायक ठरला. मात्र, १ ऑक्टोबर २०२६ पासून या सवलतीसाठी NCMC स्मार्ट कार्डाची सक्ती करण्यात आल्याने ग्रामीण भागातील महिला, ज्येष्ठ नागरिक आणि तंत्रज्ञानाची माहिती नसलेल्या प्रवाशांसमोर नव्या अडचणी निर्माण झाल्याचा आरोप कडुबा विनायकराव बोरसे गुरुजी यांनी केला आहे. कार्डाची सक्ती तातडीने रद्द करून महिलांना पूर्वीप्रमाणे ओळखपत्राच्या आधारे अर्ध्या तिकिटाची सुविधा द्यावी, अशी मागणी त्यांनी केली आहे.

सवलतीसाठी आधी पैसे भरण्याची अट?

महिलांना एसटी प्रवासात ५० टक्के सवलत देण्याच्या योजनेचा मूळ उद्देश प्रवास अधिक सुलभ आणि परवडणारा करणे हा होता. मात्र, NCMC कार्डासाठी सुमारे १९९ रुपये आणि त्यात १०० रुपयांचा रिचार्ज, असा एकूण जवळपास ३०० रुपयांचा खर्च करावा लागत असल्याचा दावा बोरसे गुरुजी यांनी केला आहे.

सवलतीचा लाभ घेण्यासाठीच आधी पैसे खर्च करावे लागत असतील, तर आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल महिलांसाठी ही प्रक्रिया कितपत सोयीची आहे, असा प्रश्न त्यांनी उपस्थित केला आहे.

कार्ड असूनही पूर्ण तिकीट काढण्याची वेळ?

काही एसटी बसमध्ये कार्ड स्कॅन करताना अडचणी येत असल्याचे तसेच सर्व्हर किंवा ईटीएम मशीनच्या तांत्रिक बिघाडामुळे सवलत मिळण्यात अडथळे निर्माण होत असल्याचे बोरसे गुरुजी यांनी म्हटले आहे. अशा परिस्थितीत कार्डधारक महिलांनाही पूर्ण तिकीट काढावे लागत असल्याच्या तक्रारी असल्याचा त्यांचा दावा आहे.

यामुळे प्रवासी महिला आणि वाहक यांच्यात वाद होण्याची शक्यता वाढते. प्रत्यक्षात तांत्रिक यंत्रणा व्यवस्थित काम करत नसेल, तर त्याचा त्रास महिला प्रवाशांनी का सहन करावा, असा सवालही त्यांनी उपस्थित केला आहे.

ग्रामीण आणि वृद्ध महिलांसमोर मोठे आव्हान

शहरी भागातील प्रवाशांना ऑनलाइन रिचार्ज किंवा मोबाइल ॲप वापरणे तुलनेने सोपे असू शकते. मात्र, ग्रामीण भागातील अनेक महिलांना डिजिटल व्यवहारांची माहिती नसते. काही ठिकाणी कार्ड मिळवण्यासाठी तालुक्याच्या ठिकाणी जावे लागते आणि त्यासाठी वेळ व प्रवासखर्च करावा लागतो, असे बोरसे गुरुजी यांनी निदर्शनास आणले आहे.

विशेषतः ज्येष्ठ महिलांना कार्ड काढणे, रिचार्ज करणे आणि तांत्रिक अडचणी सोडवणे कठीण ठरू शकते. कार्ड नसल्यामुळे सवलतीचा लाभ घेता आला नाही, तर आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल महिलांवर अतिरिक्त खर्चाचा भार पडू शकतो.

महिलांना सवलत देण्यामागील उद्देश त्यांचा प्रवास सुलभ करणे हा आहे. मात्र, त्यासाठीची प्रक्रिया अधिक गुंतागुंतीची झाली, तर योजनेचा अपेक्षित लाभ संबंधित महिलांपर्यंत पोहोचणार कसा, असा प्रश्न त्यांनी उपस्थित केला आहे.

कार्डाच्या सक्तीला कायदेशीर आधार आहे का?

NCMC कार्ड बंधनकारक करण्यासंबंधीच्या नियमांची आणि मूळ शासन निर्णयातील तरतुदींची स्पष्टता आवश्यक असल्याचे बोरसे गुरुजी यांचे म्हणणे आहे. मूळ शासन निर्णयात कार्डाची सक्ती नसल्यास, पर्यायी ओळखपत्रावर सवलत देण्याची व्यवस्था कायम ठेवावी, अशी त्यांची भूमिका आहे.

तांत्रिक कारणांमुळे सवलत नाकारली जात असल्यास संबंधित तक्रारींची दखल घेऊन त्यावर प्रभावी उपाययोजना कराव्यात, अशी मागणीही त्यांनी केली आहे.

बोरसे गुरुजींच्या प्रमुख मागण्या

१. महिलांच्या अर्ध्या तिकिटासाठी NCMC कार्डाची सक्ती रद्द करावी.

२. कार्ड मिळवण्याची व्यवस्था सर्वसामान्य महिलांना सहज उपलब्ध होईपर्यंत पर्यायी ओळखपत्रावर सवलत देण्याची सुविधा सुरू ठेवावी.

३. कार्डासाठी आकारल्या जाणाऱ्या शुल्काचा पुनर्विचार करून महिलांना ते विनामूल्य उपलब्ध करून द्यावे किंवा सवलतीचा लाभ थेट तिकीटदरात द्यावा.

४. कार्ड, सर्व्हर किंवा ईटीएम मशीनमध्ये तांत्रिक अडचण आल्यास महिलांना पूर्ण तिकीट काढण्याची सक्ती होऊ नये, यासाठी पर्यायी व्यवस्था करावी.

५. ग्रामीण आणि ज्येष्ठ महिला प्रवाशांना सवलतीचा लाभ मिळवताना अनावश्यक त्रास होणार नाही, याची एसटी महामंडळाने काळजी घ्यावी.

सवलत सन्मानाने मिळावी, हीच अपेक्षा

महिलांना प्रवासात सवलत देणे हा स्वागतार्ह निर्णय आहे. मात्र, त्या सवलतीचा लाभ घेण्यासाठी महिलांना आर्थिक खर्च, तांत्रिक अडचणी आणि प्रशासकीय प्रक्रियेचा सामना करावा लागत असेल, तर योजनेच्या अंमलबजावणीचा फेरविचार करणे आवश्यक आहे, असे बोरसे गुरुजी यांनी म्हटले आहे.

“महिलांना सवलत देण्याचा उद्देश त्यांना दिलासा देणे हा आहे; त्यांच्यासाठी नवी अडचण निर्माण करणे नव्हे. सवलतीचा लाभ सहज, सन्मानाने आणि कोणत्याही अनावश्यक अटींशिवाय मिळावा,” अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली आहे.

मागणी करणारे : कडुबा विनायकराव बोरसे (गुरुजी), रा. करजगाव, ता. भोकरदन, जि. जालना.

महाराष्ट्र वाणी | सत्यासाठी निर्भीड, जनतेसाठी समर्पित