आईच्या हातची ‘मासाची डाळ’ ते बदलती खाद्यसंस्कृती; आदिल मदनींच्या लेखातून जुन्या चवींसोबत सामाजिक बदलांवर भाष्य

महाराष्ट्र वाणी

छत्रपती संभाजीनगर(औरंगाबाद) ९ :- खाणं म्हणजे केवळ भूक भागवण्याचं साधन नाही, तर त्यात आपल्या बालपणीच्या आठवणी, कुटुंबीयांच्या सवयी, संस्कृती आणि जीवनशैलीचा मोठा वाटा असतो. बदलत्या काळात महागाई, धावपळीचं जीवन आणि बदलत्या खाद्यपद्धतींमुळे आपल्या रोजच्या ताटातील पदार्थही बदलले आहेत. याच पार्श्वभूमीवर उर्दू साहित्य क्षेत्रातील स्तंभलेखक आदिल मदनी यांनी आपल्या लेखातून साध्या जेवणाच्या आठवणींसह बदलत्या सामाजिक जीवनावर मिश्कील आणि मार्मिक भाष्य केले आहे.

बालपणीची चव आजही मनात

आदिल मदनी यांच्या लेखात आईच्या हातची उडदाची म्हणजेच ‘मासाची डाळ’ विशेष केंद्रस्थानी आहे. बालपणी अनुभवलेली त्या डाळीची चव आणि त्यातून मिळणारा आत्मिक आनंद कोणत्याही महागड्या किंवा आकर्षक पदार्थातून सहज मिळत नाही, अशी भावना लेखातून व्यक्त होते.

आज बाजारात विविध प्रकारचे मांसाहारी पदार्थ आणि महागडे खाद्यपदार्थ सहज उपलब्ध असले, तरी साध्या घरगुती जेवणातून मिळणारा समाधानाचा अनुभव वेगळाच असल्याचे ते नमूद करतात.

बातम्यांच्या गोंगाटापासून स्वयंपाकघरातील साधेपणापर्यंत

लेखकाने आपल्या खास उपरोधिक शैलीत आजच्या माध्यमविश्वातील गोंगाटाची तुलना रोजच्या आहारातील अति मसालेदारपणाशी केली आहे. सततच्या बातम्या, आरोप-प्रत्यारोप आणि चर्चांमुळे जसा मानसिक थकवा जाणवतो, तसाच शरीरावरही सततच्या जड आणि मसालेदार आहाराचा परिणाम होऊ शकतो, असा मार्मिक संदर्भ लेखात पाहायला मिळतो.

अशा वेळी साधी डाळ, भात किंवा घरगुती जेवण मनाला आणि शरीराला दिलासा देऊ शकते, हा संदेश लेखातून अधोरेखित होतो.

डाळीला लसणाच्या फोडणीची साथ

उडदाच्या डाळीला साबूत लसणाच्या पाकळ्यांची फोडणी, सोबत तळलेला पापड, दही किंवा मिरची—या साध्या पदार्थांच्या संगतीने घरच्या जेवणालाही खास चव प्राप्त होते, असे लेखकाने आठवणींच्या माध्यमातून मांडले आहे.

खरं तर एखाद्या पदार्थाची किंमत त्याच्या बाजारभावात नसून त्याच्याशी जोडलेल्या आठवणी आणि भावनिक नात्यात असते, हा विचार या लेखातून पुढे येतो.

जुन्या पिढीची अन्नसाठवणूक आणि ‘फूड सिक्योरिटी’

लेखात पूर्वीच्या पिढीच्या खाद्यसाठवणुकीच्या पद्धतींचाही उल्लेख आहे. उन्हात वाळवून ठेवलेले कबाब आणि इतर खाद्यपदार्थ हे केवळ चवीसाठी नव्हते, तर गरजेच्या काळात उपयोगी पडणारा पारंपरिक अन्नसाठा होता.

आज ‘फूड सिक्योरिटी’सारख्या संकल्पनांवर मोठ्या प्रमाणात चर्चा होते; मात्र आपल्या पूर्वजांनी उपलब्ध साधनसामग्रीचा वापर करून अडचणीच्या काळासाठी अन्न जतन करण्याची पद्धत आधीपासूनच विकसित केली होती, याकडे लेख लक्ष वेधतो.

साध्या अन्नात समाधानाचा शोध

आधुनिक जीवनशैलीमुळे खाद्यपदार्थांच्या निवडी बदलत असल्या, तरी घरच्या साध्या जेवणाची चव आणि त्यातून मिळणारे समाधान कायम वेगळे राहते. आईच्या हातच्या पदार्थांशी जोडलेल्या आठवणी, कुटुंबातील वातावरण आणि पारंपरिक खाद्यपद्धती यामुळे अन्न हे केवळ ‘जेवण’ न राहता भावनिक अनुभव बनते.

आदिल मदनी यांच्या या लेखातून खाद्यसंस्कृतीच्या निमित्ताने जुन्या आठवणी, बदलती जीवनशैली, माध्यमांचा गोंगाट आणि पारंपरिक अन्नपद्धती यांचा वेगळ्या अंगाने विचार मांडण्यात आला आहे.