पाच मुलांपासून २५ हजारांहून अधिक विद्यार्थ्यांपर्यंत! इंशिया हुसैन रहीम यांच्या ४३ वर्षांच्या शैक्षणिक प्रवासाची प्रेरणादायी कहाणी

महाराष्ट्र वाणी

छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद) दि ५ :- एखाद्या शहराचा इतिहास केवळ त्याच्या वास्तू, दरवाजे आणि ऐतिहासिक स्मारकांमध्ये दडलेला नसतो; तर समाजाची दिशा बदलण्यासाठी आयुष्यभर कार्य करणाऱ्या व्यक्तींच्या योगदानातही तो सामावलेला असतो. छत्रपती संभाजीनगरच्या शैक्षणिक वाटचालीत इंशिया हुसैन रहीम यांचे नाव अशाच एका प्रेरणादायी प्रवासाशी जोडले गेले आहे.

आजपासून तब्बल ४३ वर्षांपूर्वी, ३ ऑक्टोबर १९८३ रोजी पंचक्की परिसरात केवळ पाच मुलांपासून ‘Toddlers Nursery’ची सुरुवात झाली. लहान मुलांना प्रेमळ, शिस्तबद्ध आणि शिकण्यास पोषक वातावरण मिळावे, या उद्देशाने सुरू झालेला हा छोटासा उपक्रम पुढे मोठ्या शैक्षणिक चळवळीचे रूप घेईल, याची कदाचित त्या वेळी कल्पनाही नसावी.

पाच मुलांपासून सुरू झालेला प्रवास

त्या काळात बालशिक्षण आणि प्री-स्कूल शिक्षणाची संकल्पना आजच्या तुलनेत फारशी रूढ नव्हती. इंशिया हुसैन रहीम यांनी मुलांना केवळ अक्षर आणि अंक शिकवण्यापेक्षा त्यांच्या सर्वांगीण विकासावर भर देण्याचा प्रयत्न केला.

पंचक्कीतील पाच मुलांपासून सुरू झालेली ही वाटचाल हळूहळू पालकांचा विश्वास संपादन करू लागली. विद्यार्थ्यांची संख्या वाढत गेली आणि Toddlers Nursery हे नाव छत्रपती संभाजीनगरच्या शैक्षणिक क्षेत्रात परिचित होऊ लागले.

१९९४ मध्ये एन-३ सिडकोत नवी सुरुवात

या प्रवासातील आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे १९९४ मध्ये एन-३, सिडको येथे Toddlers Nurseryची सुरुवात. ही केवळ नवीन शाखा नव्हती, तर शहरातील अधिकाधिक कुटुंबांपर्यंत बालशिक्षणाची ही संकल्पना पोहोचत असल्याचे द्योतक होते.

विविध सामाजिक आणि व्यावसायिक क्षेत्रातील कुटुंबांनी आपल्या मुलांच्या शिक्षणासाठी या संस्थेवर विश्वास दाखवला. त्यामुळे सुरुवातीच्या छोट्या प्रयत्नाचे रूपांतर हळूहळू व्यापक शैक्षणिक उपक्रमात झाले.

औरंगाबादमध्ये बालशिक्षणाच्या नव्या संस्कृतीला चालना

इंशिया हुसैन रहीम यांचा प्रवास केवळ एका संस्थेच्या यशापुरता मर्यादित राहिला नाही. त्यांच्या कार्यकाळात औरंगाबाद शहरात नर्सरी आणि प्री-स्कूल शिक्षणाची संकल्पना अधिक व्यापक होत गेली.

लहान मुलांसाठी स्वतंत्र, नियोजनबद्ध आणि शिकण्यास अनुकूल वातावरण निर्माण करण्याची गरज पालक आणि समाजाच्या लक्षात येऊ लागली. पुढील काळात शहराच्या विविध भागांत नर्सरी आणि प्री-स्कूल संस्थांची संख्या वाढत गेली.

त्यामुळे इंशिया हुसैन रहीम यांचा शैक्षणिक प्रवास हा केवळ ‘Toddlers’पुरता मर्यादित न राहता शहरातील बालशिक्षणाच्या बदलत्या प्रवाहातील एक महत्त्वाचा अध्याय म्हणून पाहिला जातो.

Toddlersपासून Stepping Stones High Schoolपर्यंत

Toddlersमध्ये शिकणारी मुले मोठी होत गेली आणि त्यांच्या पुढील शिक्षणाची गरज निर्माण झाली. याच टप्प्यावर इंशिया हुसैन रहीम यांच्या शैक्षणिक संकल्पनेने आणखी एक पाऊल पुढे टाकले.

Stepping Stones High Schoolच्या स्थापनेमुळे बालशिक्षणापासून पुढील शालेय शिक्षणापर्यंतचा प्रवास अधिक व्यापक झाला. हर्सूल-सावंगी परिसरातील या संस्थेने पुढील काळात हजारो विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक वाटचालीत भूमिका बजावली.

एका छोट्या नर्सरीतून सुरू झालेला प्रवास पुढे शालेय शिक्षणाच्या मोठ्या व्यासपीठापर्यंत पोहोचला.

२५ हजारांहून अधिक विद्यार्थ्यांची शैक्षणिक वाटचाल

उपलब्ध माहितीनुसार, या शैक्षणिक प्रवासाशी आतापर्यंत २५ हजारांहून अधिक विद्यार्थी जोडले गेले आहेत.

हा आकडा केवळ विद्यार्थ्यांची संख्या नाही. त्यामागे आहेत हजारो कुटुंबांचा विश्वास, विद्यार्थ्यांच्या बालपणीच्या आठवणी, असंख्य शिक्षकांचे योगदान आणि अनेक पिढ्यांची स्वप्ने.

शैक्षणिक संस्थेचे यश केवळ भव्य इमारती किंवा सुविधांवर मोजले जात नाही. त्या संस्थेतून घडलेले विद्यार्थी समाजाच्या विविध क्षेत्रांत योगदान देतात, तेव्हा त्या संस्थेच्या कार्याची खरी व्याप्ती लक्षात येते.

एका महिलेचे स्वप्न, अनेक पिढ्यांची शैक्षणिक विरासत

या संपूर्ण प्रवासाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची सुरुवात कोणत्याही मोठ्या संस्थात्मक यंत्रणेतून झाली नव्हती.

सुरुवात झाली होती केवळ पाच मुलांपासून.

एका आईची मुलांच्या भवितव्याबाबतची चिंता, एका शिक्षिकेचे स्वप्न आणि बालशिक्षणासाठी काहीतरी वेगळे करण्याचा संकल्प—यातून ही वाटचाल सुरू झाली.

१९८३ — पंचक्कीतील पाच मुले

१९९४ — एन-३ सिडकोतील Toddlers Nursery

पुढे — Stepping Stones High School

आणि आज — २५ हजारांहून अधिक विद्यार्थ्यांची शैक्षणिक वाटचाल

ही केवळ ४३ वर्षांची कालगणना नाही, तर विश्वास, सातत्य आणि शिक्षणाच्या माध्यमातून समाज घडविण्याच्या प्रयत्नांची कहाणी आहे.

‘एक महिला, एक स्वप्न, एक संकल्प’

शहराची ओळख केवळ प्रसिद्ध व्यक्ती आणि ऐतिहासिक वास्तूंमुळे होत नाही. शिक्षण, समाजसेवा आणि पुढील पिढी घडविण्यासाठी आयुष्यभर काम करणाऱ्या व्यक्तीही शहराच्या इतिहासाचा अविभाज्य भाग असतात.

इंशिया हुसैन रहीम यांनी शिक्षणाच्या माध्यमातून असंख्य मुलांच्या भवितव्याला आकार देण्याचा प्रयत्न केला. त्यांचा प्रवास हे दाखवून देतो की मोठ्या परिवर्तनासाठी सुरुवातही मोठी असावी लागते असे नाही.

कधी कधी एखादे मोठे स्वप्न सुरू करण्यासाठी पाच मुलेही पुरेशी असतात.

४३ वर्षांचा शैक्षणिक प्रवास

३ ऑक्टोबर १९८३ ते ३ ऑक्टोबर २०२६ — तब्बल ४३ वर्षे.

पंचक्कीतील पाच मुलांपासून सुरू झालेला प्रवास आज २५ हजारांहून अधिक विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक वाटचालीशी जोडला गेला आहे.

या निमित्ताने इंशिया हुसैन रहीम यांच्या कार्याची आठवण करणे म्हणजे केवळ एका संस्थापकाचा गौरव करणे नव्हे, तर प्रारंभिक बालशिक्षण ही समाजाच्या भविष्यासाठीची पहिली पायरी आहे, या विचाराला सलाम करणे होय.

छत्रपती संभाजीनगरातील नर्सरी आणि प्री-स्कूल शिक्षणाच्या विकासाच्या इतिहासात त्यांच्या योगदानाची नोंद एका महत्त्वपूर्ण अध्यायाप्रमाणे केली जाऊ शकते.

पाच मुलांपासून सुरू झालेला प्रवास…

आज २५ हजारांहून अधिक विद्यार्थ्यांची कहाणी बनला आहे!

इंशिया हुसैन रहीम

एक महिला • एक स्वप्न • एक संकल्प • ४३ वर्षांची शैक्षणिक विरासत

‘माझे शहर, माझी माणसे’ | CSN Aurangabad One Page History Series

Series No. 07

प्रस्तुती : मिर्झा अब्दुल कय्युम नदवी

Deccan History & Books