मनपा शाळांमध्ये विश्वासाची नवी वाट निर्माण करणाऱ्या शिक्षिका रईसा बेगम अय्यूब खान

छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद) दि २९ :- शहराचा विकास केवळ उंच इमारती, रुंद रस्ते आणि आधुनिक सुविधांमुळे होत नाही. शहराचे खरे भवितव्य घडविण्याचे काम त्या शहरातील शाळा, शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांच्या माध्यमातून होत असते. विद्यार्थ्यांच्या आयुष्याला योग्य दिशा देत शिक्षणाला सामाजिक जबाबदारीची जोड देणाऱ्या व्यक्तींचे योगदान त्यामुळे विशेष महत्त्वाचे ठरते.

छत्रपती संभाजीनगरच्या शैक्षणिक क्षेत्रात आपल्या कार्यातून वेगळी ओळख निर्माण करणारे नाव म्हणजे श्रीमती रईसा बेगम अय्यूब खान. मनपा शाळेत शिक्षिका, मुख्याध्यापिका तसेच विस्तार अधिकारी म्हणून काम करताना त्यांनी शैक्षणिक गुणवत्ता, विद्यार्थिसंख्या, डिजिटल शिक्षण, क्रीडा, स्वच्छता आणि शाळेतील वातावरण सुधारण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न केले.

४५० वरून १,२२५ विद्यार्थ्यांपर्यंतचा प्रवास

सन २०२३ मध्ये मनपा केंद्रीय प्राथमिक व माध्यमिक विद्यालय, किराडपुरा क्रमांक १ येथे विद्यार्थ्यांची संख्या सुमारे ४५० होती. शाळेतील शैक्षणिक वातावरण, सुविधा आणि गुणवत्तेत सुधारणा करण्यासोबतच पालकांचा विश्वास संपादन करण्यावर भर देण्यात आला. त्याचा परिणाम म्हणून अवघ्या तीन वर्षांत विद्यार्थ्यांची संख्या तब्बल १,२२५ पर्यंत पोहोचली.

ही वाढ केवळ आकडेवारी नसून मनपा शाळांबाबत पालकांच्या बदलत्या दृष्टिकोनाचेही प्रतीक मानता येईल. गुणवत्तापूर्ण शिक्षण, शिस्त, आधुनिक सुविधा आणि विद्यार्थ्यांशी आत्मीयतेचे वातावरण मिळाल्यास सरकारी शाळांनाही पालकांचा मोठा प्रतिसाद मिळू शकतो, हे या प्रवासातून अधोरेखित झाले.

ऑगस्ट २०२६ मध्ये ‘नवभारत’नेही मनपा शाळेतील आधुनिक सुविधांसह रईसा बेगम यांच्या कार्याची दखल घेतली होती.

शैक्षणिक गुणवत्तेतही उल्लेखनीय कामगिरी

शाळेची प्रगती केवळ इमारत किंवा उपलब्ध सुविधांवर अवलंबून नसते. विद्यार्थ्यांची शैक्षणिक कामगिरी हा त्याचा महत्त्वाचा मापदंड असतो.

किराडपुरा शाळेतील इयत्ता पाचवी आणि आठवीच्या शिष्यवृत्ती परीक्षेत ७० टक्क्यांहून अधिक विद्यार्थ्यांनी यश मिळविले, तर इयत्ता दहावीच्या बोर्ड परीक्षेत शाळेचा ९४.८ टक्के निकाल लागला. ही कामगिरी मुख्याध्यापिका रईसा बेगम यांच्यासह संपूर्ण शिक्षकवर्ग, विद्यार्थी आणि पालकांच्या संयुक्त प्रयत्नांचे फलित आहे.

मनपा शाळेत आधुनिक शिक्षणाला चालना

रईसा बेगम यांच्या कार्यकाळात शाळेतील आधुनिक शैक्षणिक सुविधांच्या विकासावर विशेष भर देण्यात आला. यामध्ये—

डी-मार्ट लॅबची उभारणी

आधुनिक संगणक प्रयोगशाळा

स्वतंत्र ग्रंथालय

‘जिज्ञासा’ उपक्रमांतर्गत २५ नवीन संगणक

आधुनिक अध्ययन साहित्य

डिजिटल शिक्षणाला प्रोत्साहन

यांचा समावेश आहे.

मनपा शाळांमधील विद्यार्थ्यांनाही खासगी शाळांप्रमाणे आधुनिक शैक्षणिक साधने आणि संधी उपलब्ध व्हाव्यात, या दृष्टिकोनातून करण्यात आलेल्या या प्रयत्नांना महत्त्व आहे.

शिक्षणासोबत क्रीडेलाही प्राधान्य

विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास हा केवळ अभ्यासापुरता मर्यादित नसतो. या भूमिकेतून शाळेत क्रीडा उपक्रमांनाही महत्त्व देण्यात आले. टर्फ मैदानाचा विकास, विविध क्रीडा स्पर्धांमध्ये विद्यार्थ्यांचा सहभाग आणि त्यांना प्रोत्साहन देण्याचे काम करण्यात आले.

मनपाच्या ‘आम्हाला खेळू द्या’ अभियानांतर्गत किराडपुरा शाळेत झालेल्या क्रीडा स्पर्धांमध्ये विद्यार्थ्यांनी यश मिळविले. मनपा स्तरावर ‘Smart School to Best School’सारख्या उपक्रमांमधून स्मार्ट वर्गखोल्या, क्रीडा सुविधा आणि शैक्षणिक पायाभूत सुविधा वाढविण्याचे प्रयत्नही करण्यात आले.

स्वच्छता आणि आरोग्यालाही महत्त्व

शाळा ही केवळ शिक्षण देण्याची जागा नसून विद्यार्थ्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची जडणघडण करणारे केंद्र आहे. त्यामुळे स्वच्छता आणि आरोग्यविषयक सवयी विद्यार्थ्यांमध्ये रुजविण्यालाही महत्त्व देण्यात आले.

शाळेत हँडवॉश स्टेशनसारख्या सुविधांची उभारणी करण्यात आली. विद्यार्थ्यांना स्वच्छता, आरोग्य आणि दैनंदिन जीवनातील चांगल्या सवयींबाबत जागरूक करण्याच्या दृष्टीने हे प्रयत्न महत्त्वाचे ठरतात.

वाढत्या विद्यार्थिसंख्येनुसार सुविधांचा विस्तार

विद्यार्थ्यांची संख्या वाढत गेल्याने वर्गखोल्या आणि अन्य पायाभूत सुविधांची गरजही वाढली. उपलब्ध जागेचा प्रभावी वापर करत परमवीर अब्दुल हमीद सभागृहाचा शैक्षणिक वापर करण्यात आला. त्याचबरोबर आणखी सहा नवीन वर्गखोल्या उभारण्याचा प्रस्तावही पुढे करण्यात आला.

एका शाळेपुरते मर्यादित न राहता शिक्षण व्यवस्थेसाठी योगदान

रईसा बेगम यांचे काम केवळ किराडपुरा क्रमांक १ शाळेपुरते मर्यादित राहिले नाही. विस्तार अधिकारी म्हणून त्यांनी मनपा शाळा क्रमांक २, गणेश कॉलनी शाळा आणि यशोदरा शाळेच्या विकासासाठीही योगदान दिले.

एका शाळेचा कायापालट करण्याबरोबरच आपल्या अनुभवाचा उपयोग इतर शाळांच्या विकासासाठी करणे, ही त्यांच्या कार्याची आणखी एक महत्त्वाची बाजू आहे.

या यशामागे सामूहिक प्रयत्न

मनपा शाळेतील परिवर्तनाचे श्रेय केवळ एका व्यक्तीला देता येणार नाही. महानगरपालिका प्रशासन, विविध आयुक्त व महापौर, शिक्षण विभागातील अधिकारी, शिक्षक, शिक्षकेतर कर्मचारी, विद्यार्थी आणि पालक या सर्वांचे योगदान या प्रवासात महत्त्वाचे आहे.

मनपाच्या विविध कालखंडांत शिक्षण क्षेत्रासाठी राबविण्यात आलेल्या योजना आणि उपक्रमांमुळे शाळांच्या विकासासाठी पोषक वातावरण निर्माण झाले. २०२३-२४ मध्ये ‘Smart School to Best School’सह सेमी-इंग्लिश, स्मार्ट गुरु अॅप, सावित्री एज्युकेशन कंट्रोल रूम यांसारख्या उपक्रमांवरही काम करण्यात आले.

त्यामुळे किराडपुरा शाळेतील बदल हा वैयक्तिक प्रयत्नांसोबतच सामूहिक शैक्षणिक प्रयत्नांचेही उदाहरण ठरतो.

शिक्षक आणि पालकांचा सहभाग महत्त्वाचा

मुख्याध्यापिकेने आखलेल्या योजना प्रत्यक्षात आणण्यासाठी संपूर्ण शिक्षकवर्गाची मेहनत आवश्यक असते. विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक यश, क्रीडा क्षेत्रातील कामगिरी आणि वाढलेली विद्यार्थिसंख्या यामागे शिक्षकांचे सातत्यपूर्ण परिश्रम आणि विद्यार्थ्यांशी निर्माण झालेले आत्मीय नातेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.

४५० वरून १,२२५ विद्यार्थ्यांपर्यंत झालेली वाढ ही पालकांच्या विश्वासाचीदेखील साक्ष देते. हा विश्वास एका दिवसात निर्माण होत नाही. गुणवत्तापूर्ण शिक्षण, चांगले निकाल, शिस्त, शिक्षकांचा सकारात्मक दृष्टिकोन आणि विद्यार्थ्यांच्या भवितव्याबाबतची गंभीरता यामुळे तो हळूहळू निर्माण होतो.

सर्वात मोठी उपलब्धी कोणती?

रईसा बेगम यांच्या कार्याचे मूल्यमापन केवळ १,२२५ विद्यार्थ्यांची संख्या, ९४.८ टक्के बोर्ड निकाल किंवा आधुनिक सुविधांच्या आधारे करता येणार नाही. त्यांच्या कार्याचा व्यापक अर्थ असा आहे की मनपा शाळेतही विद्यार्थ्यांना मोठी स्वप्ने पाहण्याची आणि ती पूर्ण करण्यासाठी आवश्यक संधी मिळू शकतात, हा विश्वास निर्माण करण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला.

विद्यार्थ्यांशी आत्मीयतेने संवाद साधणे, त्यांच्या गरजा समजून घेणे, नवनवीन प्रयोग स्वीकारणे आणि शाळा सातत्याने अधिक चांगली करण्याची धडपड ही एका समर्पित शिक्षिकेची ओळख ठरते.

आजचा सन्मान म्हणजे कार्याची दखल

आज २९ सप्टेंबर रोजी श्रीमती रईसा बेगम अय्यूब खान यांचा त्यांच्या उल्लेखनीय कार्यासाठी होत असलेला सन्मान हा केवळ एका शिक्षिकेचा गौरव नाही. हा शिक्षणासाठी झटणाऱ्या शिक्षकांचा, मनपा शाळांवर विश्वास ठेवणाऱ्या पालकांचा, यश संपादन करणाऱ्या विद्यार्थ्यांचा आणि शाळांच्या विकासासाठी योगदान देणाऱ्या प्रत्येक घटकाचा सन्मान आहे.

छत्रपती संभाजीनगरच्या सामाजिक आणि शैक्षणिक इतिहासात सकारात्मक बदल घडविणाऱ्या व्यक्तींचे कार्य नोंदविणे ही समाजाचीही जबाबदारी आहे. ‘मेरा शहर, मेरे लोग – ऐतिहासिक पन्ने’ या उपक्रमातून अशाच कर्तृत्ववान व्यक्तींच्या कार्याची ओळख समाजासमोर आणण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

श्रीमती रईसा बेगम अय्यूब खान यांना मनःपूर्वक शुभेच्छा आणि सन्मान!

आपण केवळ विद्यार्थ्यांना शिकविण्याचे काम केले नाही, तर त्यांच्यामध्ये पुढे जाण्याचा आणि मोठी स्वप्ने पाहण्याचा विश्वास निर्माण करण्याचा प्रयत्न केला, हीच आपल्या कार्याची खरी प्रेरणादायी बाजू आहे.

मिर्झा अब्दुल कय्यूम नदवी

अध्यक्ष, Read & Lead Foundation, Aurangabad

‘मेरा शहर, मेरे लोग | ऐतिहासिक पन्ने’