पद, सत्ता आणि स्वार्थापलीकडचे नाते; डॉ. प्रतापसिंह पाटील यांच्या संघर्षाचे जवळून साक्षीदार असलेल्या अशोक सोन्ने यांचा भावनिक प्रवासवर्णन!

महाराष्ट्र वाणी विषेश वृत्त

काही माणसे आयुष्यात येतात आणि नकळत आपल्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग बनतात. काही नाती रक्ताची नसतात, काही नाती पदाच्या प्रतिष्ठेवर उभी नसतात, तर काही नात्यांमागे राजकीय स्वार्थही नसतो. ती नाती निर्माण होतात विचारांच्या जुळणीतून, विश्वासाच्या बळावर, संघर्षाच्या वाटेवर आणि माणुसकीच्या अतूट धाग्यांतून!

अशीच एक नाळ माझी आणि मराठवाडा पदवीधर मतदारसंघाचे नवनिर्वाचित आमदार डॉ. प्रतापसिंह (भैय्यासाहेब) पाटील यांच्यात गेल्या अकरा वर्षांपासून जुळलेली आहे.

आज भैय्यासाहेब आमदार झाले आहेत. त्यांच्या विजयाचा आनंद संपूर्ण मराठवाड्यात साजरा होत आहे. मात्र माझ्यासाठी हा आनंद केवळ एका निवडणुकीतील विजयाचा नाही. हा आनंद आहे अकरा वर्षांच्या संघर्षाचा, असंख्य आठवणींचा, ऊन-पावसात केलेल्या प्रवासाचा, पद नसतानाही निष्ठेने उभे राहिलेल्या सहकाऱ्यांच्या त्यागाचा आणि वर्षानुवर्षे मनात जपलेल्या विश्वासाला मिळालेल्या यशाचा!

आज हा लेख लिहिताना मनात अनेक आठवणींची गर्दी झाली आहे. काही प्रसंग आठवले की चेहऱ्यावर हसू उमटते, तर काही आठवणी डोळ्यांच्या कडा ओलावतात. कारण हा प्रवास केवळ राजकीय नव्हता; तो माणसे जोडण्याचा, माणुसकी जपण्याचा आणि एका ध्येयासाठी स्वतःला झोकून देण्याचा प्रवास होता.

मी अशोक दादासाहेब सोन्ने, रा. सोन्नेवाडी, तालुका भूम, जिल्हा धाराशिव. भैय्यासाहेबांच्या अकरा वर्षांच्या सामाजिक आणि राजकीय वाटचालीचा जवळून साक्षीदार म्हणून मनातील काही भावना आज व्यक्त करीत आहे.

२०१६ : एका भेटीतून आयुष्यभराच्या नात्याची सुरुवात!

या सहप्रवासाची सुरुवात झाली २०१६ मध्ये.

त्यावेळी मी परभणी येथील वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठात कृषी पदवीचे शिक्षण घेत होतो. लहानपणापासूनच शिवसेना आणि हिंदुहृदयसम्राट स्वर्गीय बाळासाहेब ठाकरे यांच्या विचारांचा माझ्यावर प्रभाव होता. आमदार डॉ. राहुल पाटील यांच्याविषयीही मनात विशेष आदर होता.

त्याच काळात त्यांच्या संपर्कातून परभणी येथील तोरणा निवासस्थानी माझी पहिली भेट डॉ. प्रतापसिंह पाटील अर्थात आपल्या भैय्यासाहेबांशी झाली.

ती एक साधी भेट होती; पण माझ्या आयुष्यातील एका मोठ्या प्रवासाची ती सुरुवात ठरेल, याची कल्पनाही त्यावेळी नव्हती.

पहिल्याच भेटीत त्यांच्या बोलण्यातील आपुलकी, चेहऱ्यावरील साधेपणा, माणसांना समजून घेण्याची वृत्ती आणि समाजासाठी काहीतरी करण्याची तळमळ मनाला भावली.

त्या भेटीत त्यांनी धाराशिव जिल्ह्यात समाजसेवेचे काम उभे करण्याचा विचार मांडला. सामान्य माणसाच्या अडचणी समजून घ्यायच्या, लोकांच्या प्रश्नांसाठी धावून जायचे आणि समाजातील प्रत्येक घटकापर्यंत पोहोचायचे, अशी त्यांची भूमिका होती.

त्यांचे ते शब्द मनात घर करून गेले. त्यानंतर २०१७ पासून मी त्यांच्या सामाजिक कार्यात सक्रियपणे सहभागी झालो. एका भेटीतून सुरू झालेले हे नाते आज अकरा वर्षांच्या विश्वासपूर्ण सहप्रवासात रूपांतरित झाले आहे.

२०१७ ते २०२६ : पद नव्हते, सत्ता नव्हती; पण जनसेवेचा ध्यास होता!

आजच्या यशाकडे पाहताना सुरुवातीच्या दिवसांची आठवण आवर्जून येते.

त्या काळात ना आमच्याकडे सत्ता होती, ना मोठे राजकीय पद, ना भव्य यंत्रणा. मात्र भैय्यासाहेबांच्या मनात सामान्य माणसासाठी काहीतरी करण्याची प्रबळ इच्छा होती. त्याच इच्छाशक्तीच्या जोरावर आम्ही धाराशिव जिल्ह्यातील गावोगावी पोहोचण्यास सुरुवात केली.

गावोगावी भेटी, लोकांशी संवाद, आरोग्य शिबिरे, विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक मदतीसाठी प्रयत्न, गरजू कुटुंबांना आधार आणि युवकांना योग्य दिशा देण्याचे काम सुरू झाले.

या अकरा वर्षांच्या कालखंडात धाराशिव जिल्ह्यातील जवळपास ७० ते ७५ टक्के गावांपर्यंत आम्ही पोहोचलो, याचे मनापासून समाधान आहे.

धाराशिव लोकसभा मतदारसंघातील अनेक गावांमध्येही आमच्या कार्याच्या आणि सहवासाच्या असंख्य आठवणी आहेत.

कुठे विद्यार्थ्याच्या शिक्षणाचा प्रश्न, कुठे रुग्णाच्या उपचारासाठी मदतीची गरज, कुठे बेरोजगार तरुणाला रोजगाराची दिशा, तर कुठे गावातील मूलभूत सुविधांसाठी प्रशासनाकडे पाठपुरावा करण्याची आवश्यकता!

प्रत्येक ठिकाणी भैय्यासाहेबांनी लोकांचे म्हणणे ऐकून घेण्याचा आणि शक्य ते सहकार्य करण्याचा प्रयत्न केला.

आम्ही केवळ गावोगावी फिरत नव्हतो, तर माणसे जोडत होतो. लोकांच्या सुख-दुःखात सहभागी होत होतो. त्यांच्या मनात विश्वास निर्माण करत होतो.

आज त्या गावांतून जाताना प्रत्येक रस्ता, प्रत्येक चेहरा आणि प्रत्येक भेट एखाद्या आठवणीला उजाळा देते.

भैय्यासाहेबांचे व्यक्तिमत्त्व : माणसाला जिंकणारा माणूस!

अकरा वर्षांच्या सहवासात मी भैय्यासाहेबांना अनेक परिस्थितींमध्ये पाहिले आहे. त्यांचा स्वभाव जवळून अनुभवला आहे.

त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील मला सर्वाधिक भावलेली गोष्ट म्हणजे माणसांशी नाते जोडण्याची त्यांची पद्धत.

राजकीय मतभेद असू शकतात, विरोधक असू शकतात, टीका करणारेही असू शकतात; मात्र प्रत्येक वेळी त्यांचा भर स्वतःचे काम सुरू ठेवण्यावर असतो.

ते नेहमी सांगतात की, दुसऱ्यांवर टीका करण्यात वेळ घालवण्यापेक्षा समाजासाठी आपण काय करू शकतो, लोकांचे प्रश्न कसे सोडवू शकतो, याला अधिक महत्त्व दिले पाहिजे.

एखादा विद्यार्थी भेटला तर त्याच्या शिक्षणाची, भविष्याची आणि करिअरची चिंता. बेरोजगार तरुण भेटला तर त्याला रोजगार किंवा व्यवसायाची दिशा मिळावी, यासाठी प्रयत्न. एखाद्याला उद्योग सुरू करायचा असेल तर त्याला योग्य मार्गदर्शन मिळावे, यासाठी पुढाकार.

माझ्या मते, माणसाचा केवळ राजकीय कामासाठी उपयोग करून घेण्यापेक्षा त्याला स्वतःच्या पायावर उभे करण्याचा विचार हेच भैय्यासाहेबांचे वेगळेपण आहे.

त्यांच्यासाठी समाजसेवा म्हणजे केवळ व्यासपीठावरील भाषण किंवा मोठे कार्यक्रम नव्हेत. तर एखाद्या सामान्य माणसाच्या आयुष्यात सकारात्मक बदल घडवून आणणे, हीच समाजसेवेची खरी व्याख्या आहे.

संघर्षाचे दिवस : अनेक अडथळे आले, पण पाय मागे घेतले नाहीत!

कोणत्याही मोठ्या यशामागे संघर्षाची मोठी कहाणी दडलेली असते. मात्र त्या संघर्षाची खरी तीव्रता त्यात सहभागी झालेल्या माणसांनाच माहीत असते.

आमच्या अकरा वर्षांच्या प्रवासात अनेक चढ-उतार आले. राजकीय समीकरणे बदलली. अनेकदा अपेक्षित संधी मिळाल्या नाहीत. काही लोक जवळ आले, काही दूर गेले. काहींनी साथ दिली, तर काहींनी अडचणी निर्माण केल्या.

राजकीय क्षेत्रात अनेकदा माणसाची परीक्षा त्याच्या विरोधकांमुळे कमी आणि परिस्थितीमुळे अधिक होते. भैय्यासाहेबांच्या वाट्यालाही असे अनेक प्रसंग आले.

मात्र एक गोष्ट मी ठामपणे सांगू शकतो, मी त्यांना संघर्षापुढे हार मानताना कधीही पाहिले नाही.

संधी मिळाली नाही म्हणून काम थांबवायचे नाही, पद मिळाले नाही म्हणून जनतेपासून दूर जायचे नाही आणि राजकीय अडथळे आले म्हणून समाजसेवेचा मार्ग सोडायचा नाही, ही त्यांची भूमिका कायम राहिली.

लोकांच्या भेटीगाठी, गावोगावी दौरे, सामाजिक उपक्रम आणि जनतेच्या प्रश्नांसाठीचा पाठपुरावा सुरूच राहिला.

या काळात काही सहकारी असे होते, ज्यांनी कोणत्याही वैयक्तिक अपेक्षेशिवाय त्यांची साथ दिली. पद नव्हते, सत्ता नव्हती, राजकीय लाभाची हमी नव्हती; तरीही ही माणसे ठामपणे सोबत उभी राहिली.

कारण त्यांना भैय्यासाहेबांच्या विचारांवर आणि काम करण्याच्या पद्धतीवर विश्वास होता.

आज यश मिळाल्यानंतर अनेक जण अभिनंदनासाठी पुढे येतील; पण संघर्षाच्या काळात कोणतीही अपेक्षा न ठेवता खांद्याला खांदा लावून उभे राहिलेले सहकारीच खऱ्या अर्थाने या प्रवासाचे आधारस्तंभ आहेत.

अशा प्रत्येक सहकाऱ्याचा मला अभिमान आहे.

दिवस-रात्र एक करणारी कार्यपद्धती : जवळून पाहिलेला संघर्ष!

मी भैय्यासाहेबांसोबत सातत्याने राहिल्यामुळे त्यांच्या कामाची पद्धत जवळून अनुभवली आहे.

सकाळपासून सुरू होणारा दिवस कधी रात्री उशिरापर्यंत संपत नाही. लोकांच्या भेटीगाठी, बैठका, गावांचे दौरे, विद्यार्थ्यांचे प्रश्न, युवकांच्या समस्या, सामाजिक संस्था आणि विविध घटकांच्या अडचणी यामध्ये त्यांचा बहुतांश वेळ जातो.

कधी जेवणाची वेळ पुढे जाते, कधी एका गावातून दुसऱ्या गावात जाताना अचानक एखादा गरजू भेटतो आणि त्याचे म्हणणे ऐकण्यासाठी नियोजित वेळापत्रक बाजूला ठेवावे लागते.

अनेकदा रात्री उशिरापर्यंत काम करून दुसऱ्या दिवशी पुन्हा नव्या उत्साहाने कामाला सुरुवात करताना मी त्यांना पाहिले आहे.

आज त्यांच्या विजयाचा आनंद साजरा करताना मला या प्रत्येक दिवसाची आठवण येते. त्या प्रत्येक दौऱ्याची, बैठकीची, संवादाची आणि संघर्षाची किंमत आज मनाला अधिक प्रकर्षाने जाणवते.

निकालाचा दिवस : अकरा वर्षांच्या प्रतीक्षेला यशाची पावती!

या संपूर्ण प्रवासातील सर्वांत भावनिक क्षण म्हणजे निवडणुकीच्या निकालाचा दिवस!

मतमोजणीच्या दिवशी मी सातत्याने मतमोजणी केंद्रात उपस्थित होतो. प्रत्येक फेरीकडे लक्ष होते. प्रत्येक आकडा महत्त्वाचा वाटत होता. प्रत्येक क्षण उत्सुकता आणि भावनांनी भरलेला होता.

माझ्यासाठी ती केवळ निवडणुकीची मतमोजणी नव्हती. माझ्या डोळ्यांसमोर अकरा वर्षांचा संपूर्ण प्रवास उभा होता.

ज्या माणसासोबत पद नसताना गावोगावी फिरलो, ज्या माणसाचा संघर्ष जवळून पाहिला, ज्याच्यासोबत अनेक कठीण प्रसंग अनुभवले, त्या माणसाच्या आयुष्यातील सर्वांत महत्त्वाचा दिवस मी अनुभवत होतो.

मतमोजणी केंद्रातून बाहेर आल्यानंतर मोबाईल उघडला की फेसबुक, इन्स्टाग्राम आणि व्हॉट्सॲपवर सर्वत्र भैय्यासाहेबांच्या विजयाच्या पोस्ट, लेख, व्हिडिओ, गाणी आणि अभिनंदनाचा वर्षाव दिसत होता.

कुणी त्यांच्या संघर्षाची आठवण सांगत होते, कुणी त्यांच्या स्वभावाचे कौतुक करत होते, तर कुणी वर्षानुवर्षांच्या प्रतीक्षेनंतर मिळालेल्या यशाचा आनंद व्यक्त करत होते.

हे सर्व पाहताना अनेकदा डोळे पाणावले.

मनात एकच विचार आला, ज्या माणसाला आपण अकरा वर्षे जवळून पाहिले, ज्याच्यासोबत खांद्याला खांदा लावून प्रवास केला, त्या माणसावर एवढ्या मोठ्या प्रमाणात लोक प्रेम करतात!

त्या दिवशी प्रकर्षाने जाणवले की, भैय्यासाहेबांनी केवळ राजकीय संपर्क निर्माण केले नाहीत, तर असंख्य लोकांच्या मनात आपलेपणाचे स्थान निर्माण केले आहे.

हा विजय केवळ मतांचा आकडा नव्हता; हा विजय होता जनतेच्या विश्वासाचा, अनेक वर्षांच्या संघर्षाचा आणि निष्ठेने केलेल्या कामाचा!

आमदारकी म्हणजे सन्मान नव्हे, तर जनतेच्या अपेक्षांची मोठी जबाबदारी!

आज डॉ. प्रतापसिंह (भैय्यासाहेब) पाटील मराठवाडा पदवीधर मतदारसंघाचे आमदार झाले आहेत.

हा क्षण आनंदाचा आहेच; पण त्याहून अधिक समाधान देणारा आहे तो त्यांच्या संघर्षाला मिळालेला न्याय!

ज्या काळात कोणतेही पद नव्हते, सत्ता नव्हती, मोठे राजकीय पाठबळ नव्हते, त्या काळात सुरू केलेल्या समाजसेवेच्या प्रवासाला आज जनतेने विधानपरिषदेच्या आमदारकीच्या रूपाने मोठी मान्यता दिली आहे.

या यशामागे भैय्यासाहेबांचे सातत्यपूर्ण प्रयत्न, त्यांच्या कुटुंबीयांची साथ, सहकाऱ्यांचे योगदान, कार्यकर्त्यांची मेहनत, पदाधिकाऱ्यांचे परिश्रम आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे मतदारांनी दाखवलेला विश्वास आहे.

या विजयाचा आनंद घेत असतानाच आता जबाबदारीही वाढली आहे.

मराठवाड्यातील पदवीधरांचे प्रश्न, बेरोजगार युवकांचे भविष्य, विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक समस्या, शेतकऱ्यांचे प्रश्न आणि समाजातील सर्व घटकांना न्याय मिळवून देण्यासाठी भैय्यासाहेब निश्चितच अधिक ताकदीने काम करतील, असा मला विश्वास आहे.

माझा निर्धार : कालही सोबत होतो, आजही आहे आणि उद्याही राहणार!

आज या लेखाच्या शेवटी मला माझ्या मनातील एक गोष्ट स्पष्टपणे सांगायची आहे.

भैय्यासाहेब, आपल्या सोबतचा हा अकरा वर्षांचा प्रवास माझ्यासाठी केवळ राजकीय सहवास नाही, तर आयुष्यभर जपावी अशी माणुसकीची शिदोरी आहे.

आपल्या संघर्षातील अनेक क्षण मी पाहिले आहेत. आपल्या आनंदात सहभागी झालो आहे. कठीण प्रसंगांत आपल्या सोबत उभा राहिलो आहे. समाजासाठी आपण घेतलेली धडपड आणि सामान्य माणसासाठी केलेले प्रयत्न जवळून अनुभवले आहेत.

मी आपल्यासोबत कधीही पदाच्या अपेक्षेने जोडलेलो नव्हतो. कोणत्याही वैयक्तिक लाभाची अपेक्षा ठेवून हा प्रवास सुरू केला नव्हता. आज आपण आमदार झालात म्हणून माझ्या नात्यात कोणताही बदल होणार नाही.

कारण माझ्यासाठी हे नाते राजकारणापलीकडचे आहे.

आपण संघर्षात असताना मी सोबत होतो, आज विजयाच्या क्षणीही सोबत आहे आणि उद्याच्या प्रत्येक सामाजिक कार्यातही सोबत राहणार आहे.

आपल्या प्रत्येक हाकेला प्रतिसाद देणे, समाजहिताच्या कामात शक्य ते योगदान देणे आणि सामान्य माणसाच्या प्रश्नांसाठी आपल्यासोबत उभे राहणे, हाच माझा निर्धार आहे.

मला पदाची अपेक्षा नाही, सत्तेचा मोह नाही आणि कोणत्याही वैयक्तिक स्वार्थाची भावना नाही. आपल्या विचारांशी जोडलेले राहून समाजासाठी काम करण्याची संधी मिळणे, हेच माझ्यासाठी मोठे समाधान आहे.

कारण काही माणसे पदामुळे मोठी होत नाहीत, तर त्यांच्या विचारांमुळे आणि माणुसकीमुळे मोठी होतात. काही नाती विजयामुळे तयार होत नाहीत, तर संघर्षाच्या काळात निर्माण होतात आणि आयुष्यभर टिकतात.

शेवटी एवढेच...

अकरा वर्षांचा सहवास... अकरा वर्षांचा संघर्ष... असंख्य आठवणी... असंख्य माणसे... अनेक चढ-उतार... आणि आज मिळालेला हा ऐतिहासिक विजय!

या प्रवासात मी एक गोष्ट शिकलो, यश मिळवण्यासाठी केवळ महत्त्वाकांक्षा पुरेशी नसते; त्यासाठी सातत्य, संयम, माणसांवरील विश्वास आणि ध्येयाप्रती प्रामाणिक निष्ठा असावी लागते.

भैय्यासाहेब, आज आपल्या विजयाचा आनंद घेताना माझे मन भरून आले आहे. जुन्या आठवणी डोळ्यांसमोर उभ्या राहतात आणि मनाला एकच समाधान मिळते की, आपण सुरू केलेल्या समाजसेवेच्या प्रवासाला आज एक नवी उंची मिळाली आहे.

हा विजय आपला आहे, हा विजय जनतेच्या विश्वासाचा आहे आणि या संघर्षमय प्रवासाचा एक छोटासा साक्षीदार होण्याचे भाग्य मला लाभले, ही माझ्यासाठी आयुष्यातील मोठी कमाई आहे.

आपल्या पुढील वाटचालीस मनःपूर्वक शुभेच्छा!

नातं पदाचं नाही... नातं स्वार्थाचं नाही... नातं आहे विश्वासाचं, संघर्षाचं आणि माणुसकीचं!

कालही सोबत होतो... आजही सोबत आहे... आणि उद्याही शेवटपर्यंत सोबत राहणार!

आपलाच सहप्रवासी,

अशोक दादासाहेब सोन्ने

रा. सोन्नेवाडी, ता. भूम, जि. धाराशिव.

“अकरा वर्षांच्या संघर्षाचा साक्षीदार!”

महाराष्ट्र वाणी | सत्यासाठी निर्भीड, जनतेसाठी समर्पित